Chứng khoán càng lên cao, gió càng lớn, làm sao để vượt qua những “cú lừa” của thị trường?

Thị trường vừa có màn “quay xe” lập đỉnh mới đầy bất ngờ, câu chuyện “càng lên cao gió càng lớn” lại một lần nữa được nhắc tới.

Nhà đầu tư chứng khoán vừa trải qua một “bài test” tâm lý kinh điển trong phiên 27/5. VN-Index mở cửa phiên sáng lao dốc mạnh, có lúc mất tới 25 điểm trước khi đảo chiều ngoạn mục nhờ lực cầu bắt đáy nhập cuộc mạnh mẽ. Chốt phiên, VN-Index “quay xe” tăng hơn 18 điểm lên mốc 1.332,5 điểm, vùng đỉnh từ đầu năm.

Nhiều nhà đầu tư sáng vội vàng “bán tháo” trong hoảng loạn, đến chiều chỉ biết ngẩn người tiếc nuối vì vừa mất hàng ngay trước nhịp hồi mạnh.

Biến động này phản ánh một thực tế: chứng khoán là “cuộc chơi” của bản lĩnh và chiến lược, không phải cảm xúc đám đông. Thị trường càng lên cao, rủi ro điều chỉnh càng lớn, và “gió” càng dễ thổi bay những nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm.

Vì sao thị trường không dễ dàng đối với nhà đầu tư thiếu chuẩn bị?

Thực tế, thị trường chứng khoán là nơi đầy tiềm năng, nhưng cũng không kém phần thử thách. Không phải ai tham gia cũng có thể thành công ngay, đặc biệt nếu thiếu nền tảng kiến thức, kinh nghiệm và kỷ luật đầu tư.

Nhiều nhà đầu tư cá nhân thiếu kiến thức nền tảng về tài chính – doanh nghiệp, giao dịch chủ yếu theo lời khuyên trên mạng xã hội hoặc các “room phím hàng”, không có chiến lược rõ ràng và thiếu kỷ luật.

Trong các nhịp biến động mạnh, những nhà đầu tư này có xu hướng hành động theo cảm xúc – FOMO khi thị trường tăng, hoảng loạn khi thị trường giảm. Hệ quả là không ít người bị cuốn vào vòng xoáy “mua đỉnh – bán đáy”, dù thị trường vẫn có những nhịp hồi rất tốt nếu đủ kiên nhẫn.

Một trường hợp khác là việc sử dụng đòn bẩy margin quá mức trong các nhịp tăng cũng khiến họ dễ trở thành “nạn nhân” khi thị trường đảo chiều đột ngột.

Đáng chú ý, ngay cả trong giai đoạn thị trường khởi sắc, cơ hội thực sự vẫn không chia đều cho tất cả. Từ đầu năm 2025 đến nay, VN-Index tăng hơn 5%, song gần 60% cổ phiếu trên HoSE vẫn ghi nhận mức giảm. Điều này cho thấy việc chọn đúng cổ phiếu, đúng thời điểm quan trọng không kém việc “theo trend” chỉ số.

Trong khi đó, nhà đầu tư thành công thường có kế hoạch đầu tư bài bản, kiên định với danh mục đã chọn, biết phân tích kỹ thuật hoặc cơ bản để ra quyết định, và đặc biệt là kiểm soát tốt cảm xúc – yếu tố mang tính sống còn trên thị trường.

Làm sao để tránh khỏi những “cú lừa” của thị trường?

Để hạn chế thiệt hại từ những cú rung lắc mạnh như phiên 27/5, nhà đầu tư cần xây dựng cho mình một chiến lược quản trị rủi ro rõ ràng.

Trước hết, việc sử dụng margin cần được kiểm soát chặt chẽ, tránh lạm dụng đòn bẩy tài chính trong giai đoạn thị trường biến động mạnh, bởi điều này có thể khiến tâm lý dễ dao động và dẫn tới quyết định sai lầm.

Thứ hai, quan trọng hơn, nhà đầu tư nên tìm hiểu sâu về doanh nghiệp mình đầu tư, từ báo cáo tài chính, chiến lược kinh doanh, đến vị thế ngành. Hiểu rõ doanh nghiệp sẽ giúp bạn tự tin vượt qua những “cơn bão” thị trường, bởi giá trị thật sự sẽ bền vững trước biến động ngắn hạn.

Một yếu tố quan trọng khác là luôn xác định sẵn điểm dừng lỗ (stop-loss) và tuân thủ kỷ luật đã đề ra, bởi cắt lỗ sớm có thể giúp giữ lại vốn và tinh thần để tái cơ cấu danh mục hợp lý hơn.

Bên cạnh đó, việc theo dõi sát sao xu hướng dòng tiền, nhóm cổ phiếu dẫn dắt và các yếu tố vĩ mô sẽ giúp nhà đầu tư có cái nhìn tổng thể hơn, thay vì phản ứng cảm tính trước mỗi cú điều chỉnh.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất vẫn là giữ vững tâm lý, tránh FOMO khi thị trường tăng nóng và không hoảng loạn bán tháo khi sắc đỏ phủ bảng điện. Sự tỉnh táo và kỷ luật chính là vũ khí mạnh nhất giúp nhà đầu tư vượt qua những đợt sóng dữ trên thị trường.

Chứng khoán là hành trình đầy tiềm năng, nhưng cũng không thiếu “gió lớn”. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, từ kiến thức, chiến lược đến tâm lý, nhà đầu tư thông minh sẽ biết cách biến thách thức thành cơ hội, thay vì để thị trường trở thành rào cản.